ประวัติความเป็นมา
      ชาวเย้าหรือเมี่ยนมีถิ่นฐานเดิมอยู่ในประเทศจีน โดยกระจายอยู่ในมณฑลกวางสี หูหนาน และกุ้ยโจว ส่วนใหญ่อยู่ตาม
แถบภูเขาในตำนานเล่าว่า สุนัข ๕ สี ชื่อผันหู (ฟั่นหู่ ผ่านหู่ P'an Hu ซึ่งบางตำราว่าเป็นสุนัขมังกรสีเหลือง) อาสาปราบกบฎ
ได้สำเร็จและได้เข้าพิธีสยุมพรกับธิดาของจัรพรรดิ และพาพระธิดาไปอยู่เขาห่างไกลผู้คน ต่อมาได้โอรส ๖ องค์ และธิดา ๖
องค์ซึ่งกลายเป็นตระกูลของคนเมี่ยน ๑๒ แซ่ (Lemoine ๑๙๘๓ อ้างในธีระพันธ์ ๒๕๓๒ : ๑) หนังสือโซ้วโต้วหรือหนังสือ
บันทึกที่ฝังศพบรรพชนเมี่ยนกล่าวพ้องกันว่า บรรพบุรุษของตนอยู่ในมณฑลกวางสีและกระจายออกไปอยู่ในที่ต่าง ๆ ทั้งใน
มณฑลยูนนานเวียดนาม ลาว และไทย (มงคล ๒๕๓๔ : ๓) บางส่วนอพยพไปอยู่ในประเทศสหรัฐอเมริกา คานาดาและ
ฝรั่งเศส

การแต่งกายของเผ่าเย้า
      การแต่งกายของเมี่ยนแบ่งออกเป็น ๒ ลักษณะ คือ
๑.การแต่งกายในชีวิตประจำวัน

๒.การแต่งกายในประเพณี
ี    เมี่ยนจะสวมใส่ชุดประจำเผ่าของตนอย่างพร้อมเพรียงโดยเฉพาะผู้หญิง หญิงชาวเมี่ยนสวมเสื้อสีดำ
ยาวคลุมเข่าแขนยาวผ่าด้านข้างลำตัว ตั้งแต่สะโพกจนถึงปลายผ้ากุ๊น ริมด้วยผ้าสี ส่วนมากใช้สีฟ้าหรือสี
น้ำเงินเข้ม คอเสื้อประดับด้วยพุ่มไหมพรมสีแดงผ่าหน้าตลอดจนถึงเอว มีกระดุมเป็นแผ่นเงินขนาด ๓x๕
ซ.ม.รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าติดเป็นแนวนอนคล้ายเข็มกลัด ติดถึง บริเวณเหนือเอวพัน ศรีษะด้วยผ้าพื้นเป็นชั้น
แรก ส่วนชั้นนอกจะให้ผ้าพันลายปักชาวเมี่ยนมีชื่อเสียงในเรื่องการตีเครื่องเงิน มีความงดงามปราณีต
และมีหลายรูปแบบ เมื่อมีงานประเพณีผู้หญิงเมี่ยนจะประดับเครื่องเงินกัน อย่างเต็มท
ี่

ภาษาของเผ่าเย้า
     ภาษาเมี่ยนจัดอยู่ในภาษาตระกูล จีน-ทิเบต แขนงแม้วเย้าสำเนียงและคำศัพย์ของภาษาเมี่ยนในประเทศไทย คล้ายกับ
ภาษาจีนกวางตุ้งมาก

ลักษณะนิสัย
     เมี่ยนเป็นคนขยันและเก่งในด้านการค้าขาย รักความสะอาด มีมนุษยสัมพันธ์ที่ดีต่อแขกที่มาเยือนมื่อแขกมาถึงบ้านเขาจะ
ยกม้านั่งมาให้และต้อนรับด้วยน้ำดื่มหรือน้ำชาตั้งโต๊ะเป็นพิเศษ เลี้ยงอาหารแก่แขก โดยมีหัวหน้าครอบครัว หรือลูกชายนั่ง
รับประทานอาหาร และใช้เหล้าเป็นสื่อแสดงน้ำใจจากเจ้าของ บ้านต่อผู้มาเยือนเจ้าของบ้านจะยกแก้วเหล้าแสดงการต้อนรับและ
ขอบคุณแขกแขกก็จะยกแก้วขอบคุณตอบ

ลักษณะโครงสร้างในสังคม
     ครอบครัวของชาวเมี่ยนจะเป็นครอบครัวที่มีขนาดใหญ่มีสมาชิกในครอบครัวมากเพื่อจะได้ช่วยกันทำงาน หัวหน้าครอบครัว
จะเป็นผู้อาวุโสสูงสุดในครอบครัวอาจจะเป็นปูู่หรือพ่อ เมื่อมีการแต่งงานฝ่ายชายจะเสียค่าสินสอด และฝ่ายหญิงจะมาอยู่กับฝ่าย
ชาย ใช้แซ่ของฝ่ายชายและช่วยงานฝ่ายชายแต่ในกรณีที่ฝ่ายชาย ไม่มีทรัพย์มากพอที่จะจ่ายเป็นค่าสินสอด รวมทั้งค่าจัดเลี้ยง
แขก ฝ่ายชายก็อาจจะไปช่วยงานฝ่ายหญิงแทน โดยมีกำหนดเวลา อาจจะเป็น ๑๔  หรือ  ๒๐  ปีหรือต่ำกว่านี้ก็ได้ตามแต่ที่จะ
ตกลงกันในครอบครัว เมี่ยนบางครอบครัวจะมีคนหลายกลุ่มชาติพันธ ์ทั้งนี้มีสาเหตุมาจากความต้องการแรงงาน หรือภรรยาไม
่สามารถให้กำเนิดบุตรตามต้องการ ก็มักจะไปซื้อบุตรของคนอื่นๆมาเลี้ยงเช่น ลูกของคนเมือง ลูกลาหู่ (มูเซอ) ลูกอาข่า
(อีก้อ) เด็กเหล่านี้จะถูกเลี้ยงแบบเมี่ยนและเมื่อโตขึ้นก็เป็นเมี่ยนโดยสมบูรณ์ในสังคม เมี่ยนมีผู้นำ ๒ ประเภท คือผู้นำที่ได้รับ
การแต่งตั้งจากทางราชการ และผู้นำตามประเพณี ได้แก่ผู้นำในพิธีกรรม หรือ หมอผี ( ต้มไซ ) ซึ่งเป็นผู้ติดต่อกับผีได้้และต้อง
เป็นผู้รู้ในประเพณีต่างๆเป็นอย่างดีด้วย